ويليام جيمزم مىگويد : هر قدر انگيزه و محرك ميلهاى ما از عالم طبيعت سرچشمه گرفته ولى غالب ميل‌ها و آرزوهاى ما از عالم ماوراء طبيعت است چرا كه غالب آنها با حسابهاى مادى و عقلانى جور نمىآيد . « 1 » آزادى فكر و انديشه در روان و فطرت ذاتى انسان ، انس و وابستگى نهفته است ، ممكن است يكى به « الله » و ديگرى به « نمرود » وابسته باشد ليكن اصل وابستگى مسلم است و امكان جدائى آن نيست ، آنها هم كه منكر جهان غيب و ماوراء طبيعتند وابستهء به مقام و شخصيتى هستند ، ببينيد كمونيستهاى ماترياليست همان مقام خدائى را براى لنين قائلند ، صف يك كيلومترى به انتظار نوبت مىبندند تا به سر قبرش بروند و تاج گل نثار كنند و مخالف مكتبش را مرتد مىخوانند و كلماتش را همچون كلمات كتب مقدس الهى مورد دقت و بررسى قرار مىدهند ، گو اينكه او را خالق نمىدانند « 2 » ، و اين بدترين خضوع و فروتنى است ، يعنى در برابر كسى خضوع پرستشى مىكنند كه در تكوينشان هيچ دخالتى ندارد ، خالقشان نيست تا آگاه به نيازهاى فردى و اجتماعى ، جسمى و روحى يك قرن و قرنهايشان باشد ، تا كلماتش بر طبق آگاهى از نياز نسلها باشد و در عين حال برايش مقام

--> ( 1 ) - دين و روان . ( 2 ) - اين كلمات مربوط به پيش از فروپاشى شوروى بوده است ، الان را نمىدانم .